Een goed verhaal in vele vormen

Een goed verhaal verdient het om verteld én gelezen te worden. Voor iedereen. In 2025 werkte Dedicon opnieuw aan een breed palet aan toegankelijke publicaties. Verhalen die informeren, raken, verbinden en uitnodigen om mee te doen, ongeacht de manier waarop iemand leest.

De productiecijfers voor 2025 laten een stabiele situatie zien ten opzichte van 2024. Er zijn een paar opvallende zaken te benoemen. Zo zijn we in 2025 op stoom gekomen met het produceren van digitale-tekst-jeugdboeken: bijna een verdubbeling in het aantal titels. Ook het aantal beeldbeschrijvingen is sterkt toegenomen. Dit komt vooral doordat we in 2025 in meer gesproken en elektronische tijdschriften beeldbeschrijvingen toevoegen: een verdubbeling van het aantal edities. 

Bij de bestellingen van de klanten van Bibliotheekservice Passend Lezen zien we dat de dalende trend van het afnemen van cd’s zich voorzet. Het aantal streams en downloads is echter niet toegenomen, zoals misschien verwacht zou worden. Dit heeft te maken met het feit dat we sinds 1 januari 2025 gebruikmaken van een geactualiseerd klantenbestand Elektronische Kranten en Tijdschriften van Bibliotheekservice Passend Lezen. De Jumboletterboeken en de voelbare tekeningen blijven zeer populaire producten. Zo steeg het aantal gereproduceerde pagina’s voor de Jumboletterboeken met 16% ten opzicht van 2024, het aantal verstuurde voelbare tekeningen steeg met bijna 12%.  

In opdracht van de Koninklijke Bibliotheek ontwikkelt Dedicon toegankelijke versies van boeken, kranten, tijdschriften, hoorspelen, hoorcolleges, reliëfwerk, maatwerk, speciale uitgaven en bladmuziek. Elk van deze publicaties draagt bij aan hetzelfde doel: zorgen dat een goed verhaal voor iedereen beschikbaar is.

De toegankelijke versies verschijnen in verschillende leesvormen:

Hoorbare versies
Audio (gesproken): gesproken lectuur via streaming of op Daisy-cd.

Voelbare versies
Braille en braille-A: gedrukte lectuur in braille.
Voelboeken en Samenleesboeken: voelbare boekjes met braille, grootletter en/of tactiele structuren.

Zichtbare versies
Grootletter: gedrukte (jumboletter) of elektronische lectuur met extra grote letters.

Gecombineerde versies
Karaoke: een combinatie van audio en elektronische tekst.

Alle producties zijn beschikbaar via Bibliotheekservice Passend Lezen. Zo krijgen mensen met een leesbeperking dezelfde kans als ieder ander om te genieten van actuele boeken, het nieuws te volgen en mee te praten over wat er speelt in de samenleving.

Een goed verhaal ontstaat niet alleen door bestaande publicaties toegankelijk te maken. Met de redactie van De Voorste Kamer ontwikkelt Dedicon voor Bibliotheekservice Passend Lezen ook unieke luistertijdschriften met eigen inhoud. Hierin komen onderwerpen aan bod die elders nauwelijks verschijnen, maar die van groot belang zijn voor mensen met een visuele beperking.

De redactie bestaat deels uit makers met een visuele beperking. Hun perspectief is voelbaar in ieder nummer. Het aanbod varieert van jeugd- tot opiniebladen en van literatuur- tot cultuurmagazines. Enkele voorbeelden:

• Moet je Horen – Maandelijks onafhankelijk nieuws over de wereld van blinden en slechtzienden, met reportages, interviews, columns, tips en een actuele agenda.
• Zienswijs – Het maandblad voor mensen die op latere leeftijd blind of slechtziend worden. Over leren leven met een visuele beperking, met herkenbare verhalen die informeren én inspireren.
• Cultuur, Trends & Mode (CTM) – Een maandelijkse verkenning van beeldcultuur, met rijke beeldbeschrijvingen van kunst, architectuur, fotografie en mode. Inclusief trend- en modespecials.
• NCT – Actueel audiotijdschrift over computers, hulpmiddelen, apps en technologie. Praktisch, overzichtelijk en direct toepasbaar.
• Hardop – Voor kinderen van 5 tot 10 jaar: verhalen, gedichten, raadsels, moppen en een hoorspel, telkens rond een nieuw thema.
• Klinkklaar – Maandelijks audiotijdschrift voor kinderen van 9 tot en met 12 jaar met een leeshandicap.
• Zapp! – Voor tieners met een visuele beperking: trends, muziek, games, films en alles wat jongeren bezighoudt.

“Door de computer haal ik de wereld binnen. Ik ontvang graag Moet je Horen en ben daardoor altijd op de hoogte van het laatste nieuws over blinden en slechtzienden.”

Sommige onderwerpen vragen om verdieping op het juiste moment. Daarom produceert Dedicon tweemaandelijks specials. In 2025 verschenen onder andere:

• Homo Bionicus – Over de samensmelting van mens en technologie, met verhalen over implantaten, bionische hulpmiddelen en de ethische vragen die daarbij horen.
• Mode Special – Over trends, stijl en expressie, met een reportage bij modeontwerper Addy van den Krommenacker en verhalen uit de wereld van fashion en beauty.
• Het geluid van Amsterdam – Ter ere van 750 jaar Amsterdam: een auditieve ontdekkingstocht door de stad, waarin geluid het verhaal vertelt.
• Op de vlucht – Persoonlijke verhalen van mensen met een visuele beperking die hun land moesten ontvluchten, en hun weg vonden — of nog zoeken — in Nederland.
• Nergens aankomen – Over toegankelijkheid in musea, gebaseerd op de gelijknamige podcastserie, aangevuld met reportages en reflecties.

Elke special biedt context, verdieping en ruimte om mee te praten over maatschappelijke thema’s. De specials Op de vlucht en Nergens aankomen zijn daarnaast ook als podcast uitgekomen.

Wie een goed verhaal wil ervaren via tast, kan gebruikmaken van het reliëf-abonnement. Abonnees ontvangen periodiek voelbare tekeningen met uitgebreide toelichting in braille. In 2025 verscheen onder andere een voelbare editie van de iconische personages uit Suske & Wiske. Door te voelen ontstaat een mentaal beeld en daarmee toegang tot een cultureel icoon.

Voor blinde en slechtziende mensen is het vormen van een beeld van hun omgeving geen vanzelfsprekendheid. Navigeren door een onbekende wijk, een route begrijpen of simpelweg weten hoe een gebied is opgebouwd, vraagt om andere vormen van informatie. In het project Innovatieve tactiele kaarten laat Dedicon zien wat er mogelijk is als technologie, data en ervaringsdeskundigheid samenkomen. Het resultaat: tactiele kaarten die bijdragen aan meer zelfstandigheid, inclusie en gelijkwaardige toegang tot informatie.

Dit project is ontwikkeld in samenwerking met het Kadaster, Esri Nederland en Stichting Accessibility, en vooral: mét grote inzet van ervaringsdeskundigen. Vanaf het begin stond één vraag centraal: wat heeft een gebruiker écht nodig om zijn of haar omgeving beter te begrijpen?

In 2025 zijn de nieuwe tactiele kaarten opgeleverd en beschikbaar gesteld via Passend Lezen. Sindsdien groeit de belangstelling, ook internationaal. Niet alleen vanwege de techniek, maar vooral vanwege de impact op het dagelijks leven van gebruikers.

Een tactiele kaart is een kaart die je kunt voelen. Straten zijn bijvoorbeeld weergegeven als doorlopende lijnen. Fietspaden en wandelroutes hebben een andere structuur, zoals lijnen met puntjes, zodat ze direct te onderscheiden zijn. De kaart bevat daarnaast een legenda in braille én in gewone letters. Zo kunnen gebruikers stap voor stap ontdekken hoe een wijk is opgebouwd en waar belangrijke elementen zich bevinden. Niet om ter plekke te navigeren, maar om vooraf een mentaal beeld te vormen van de omgeving.

Dedicon ontwikkelde een methode om deze kaarten geautomatiseerd en efficiënt te produceren. Daarbij wordt gebruikgemaakt van geografische data en speciale printtechnieken. Die combinatie maakt het mogelijk om schaalbaar te werken én maatwerk te leveren. De rol van ervaringsdeskundigen is hierbij essentieel. Hun feedback bepaalt welke informatie relevant is en hoe deze het best voelbaar kan worden weergegeven. Zo sluiten de kaarten aan bij uiteenlopende informatiebehoeften binnen de doelgroep.

Een goed verhaal over toegankelijkheid gaat niet over techniek alleen, maar over wat die techniek mogelijk maakt. De tactiele kaarten helpen gebruikers om:

• zelfstandiger op pad te gaan,
• met meer vertrouwen nieuwe omgevingen te verkennen,
• beter voorbereid te zijn op routes en locaties.

Dat vergroot niet alleen de praktische zelfredzaamheid, maar ook het gevoel van inclusie en gelijkwaardigheid.

De aanpak en impact van het project blijven niet onopgemerkt. Het initiatief won de internationale Making A Difference Award, een prijs voor projecten die GIS-technologie inzetten voor positieve maatschappelijke verandering. Daarnaast is het project genomineerd voor Overheidsinnovatie van het Jaar en heeft het geleid tot meerdere publicaties. Zo werd een wetenschappelijk artikel over het toegankelijk weergeven van cartografische data gepresenteerd op de International Cartographic Conference in Kaapstad. Ook verscheen een coverstory in coverstory in The American Surveyor, een toonaangevend Amerikaans vakblad voor landmeetkunde en geo-technologie.

Dit project laat zien wat er mogelijk is als toegankelijkheid vanaf het begin wordt meegenomen en gebruikers actief worden betrokken. Voor Dedicon is dat de kern van een goed verhaal: oplossingen ontwikkelen die werken in de praktijk en bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin iedereen toegang heeft tot informatie, op een manier die past.

Kennis over braille en voelbaar lezen is schaars en de markt is klein. Innovatie vraagt daarom om internationale samenwerking. Vanuit die overtuiging organiseerde Dedicon de Tactile Reading Conference 2025 samen met ketenpartners Bibliotheekservice Passend Lezen, CBB, Visio en Bartiméus in het Muziekgebouw in Amsterdam.

Met meer dan 500 bezoekers uit ruim 30 landen was de conferentie uitverkocht. Het programma bracht nieuwe inzichten, samenwerkingen en projecten voort. De reacties onderstreepten het belang van kennisdeling én de kracht van samen bouwen aan toegankelijke verhalen.

Zo blijft een goed verhaal in beweging. En voor iedereen bereikbaar.