De toegankelijkheid van digitale leeromgevingen valt niet onder de Nederlandse wetgeving die is voortgekomen uit de European Accessibility Act. Toch zijn educatieve uitgevers erg gemotiveerd om hun producten toegankelijk te maken voor alle leerlingen. Onder andere met hulp van Dedicon zetten zij hier wel de eerste stappen in. Om leerlingen met een visuele beperking beter te kunnen ondersteunen, toetsten we de toegankelijkheid van digitaal leermateriaal van een aantal uitgevers.

Op 28 juni 2025 trad de Europese Toegankelijkheidswet in werking, waardoor ook digitale publicaties (e-boeken) toegankelijk moeten worden aangeboden. Een belangrijk onderdeel daarbij is het toekennen van toegankelijkheidsmetadata. Dit moet de mensen met een leesbeperking nog meer inzicht geven in welke mate én in welke leesvorm publicaties toegankelijk zijn. Zo ook bij de titels in de collectie van Dedicon (educatieve boeken). In de webwinkel van Dedicon staat nu bij elke titel een link naar een webpagina waar staat beschreven wat de toegankelijkheidsopties per leesvorm zijn. Zo kan de klant kiezen voor de leesvorm die het beste bij diens behoefte past.

In het APACE-project werkte Dedicon samen met zes andere partners om Europese uitgevers te ondersteunen in hun transitie naar brontoegankelijk publiceren. Gecoördineerd door Fondazione LIA werken drie uitgeversorganisaties uit Duitsland, Italië en Bulgarije en drie gespecialiseerde bibliotheekorganisaties, Dedicon, Celia Library uit Finland en de Lithouwse Lithuanian Audiosensory Library, in 2024 en 2025 samen in dit EU-project. Dedicon was daarin verantwoordelijk voor het grote werkpakket ‘Networking’. In 2025 hebben we zes succesvolle online en live activiteiten georganiseerd, één set richtlijnen geschreven en drie vertaald naar het Nederlands en 6 pilotprojecten afgerond. Als kers op de taart ontving het project de prestigieuze ABC International Excellence Award.

Samen met internationale partners in het DAISY Consortium heeft Dedicon in 2025 een lijst van gebruikerswensen en functionele eisen opgesteld waar toegankelijke digitale leesapps aan zouden moeten voldoen. De huidige apps voldoen namelijk niet aan de situaties en taken die mensen met een leesbeperking van ze verlangen om gewoon mee te kunnen doen op school, op het werk of thuis. De lijst bevat vereisten op het gebied van onder andere navigatie, ingesloten audio, screenreaderondersteuning, het aanbrengen van bookmarks, aantekeningen en antwoorden. In 2026 gaan we in gesprek met reader-ontwikkelaars om de prioriteiten over te brengen met als doel om samen te werken aan een reader die meer biedt dan de huidige oplossingen.

Waar we voor tijdschriften al mondjesmaat Tekst-Naar-Spraak (TNS) software inzetten om meer gesproken artikelen te leveren aan klanten, doen we dat voor gesproken school- en studieboeken nog niet. Terwijl juist bij deze producten een snelle levertijd gewenst is en waar we door het soms complexe materiaal regelmatig aanlopen tegen beperkingen. Zo kunnen lang niet alle voorlezers vakspecifieke onderwerpen of gevorderde wiskunde inspreken. En studieboeken hebben vaak moeilijke en tijdrovende inhoud om voor te lezen, zoals inhoudsopgaves, registers of literatuurlijsten. Door TNS in te zetten kunnen we in de toekomst meer school- en studieboeken sneller leveren aan onze klanten. Daarom voerden we in 2025 een onderzoek uit naar de mogelijkheden om TNS (op basis van cloud-based AI-computerstemmen) in te zetten bij de productie van gesproken school- en studieboeken. En hoewel de geteste stemmen nog lang niet alles goed kunnen voorlezen, biedt het perspectief om het in 2026 verder te onderzoeken en op kleine schaal te gaan implementeren.

Om schoolboeken toegankelijk te maken zijn didactische aanpassingen een belangrijk onderdeel van het werk dat Dedicon doet. Om deze schoolboeken sneller te kunnen leveren aan leerlingen en scholen én om dubbel werk te voorkomen, werken we aan een nieuwe productietool om de didactische aanpassingen sneller op te nemen in een toegankelijk schoolboek. In 2025 zijn de voorbereidingen hiervoor in gang gezet om in 2026 een eerste versie in gebruik te kunnen nemen.

Om meer inzicht te krijgen in het productgebruik en -wensen van klanten van Dedicon en Passend Lezen is er in 2025 een kwantitatief en kwalitatief onderzoek gehouden. Welke producten gebruiken ze het liefst en welke in combinatie met elkaar? Welke verrijkingen wensen de klanten, zoals beeldbeschrijvingen en voelbare tekeningen? En willen klanten liever een titel in deelleveringen ontvangen waardoor ze sneller aan een boek kunnen beginnen of wachten ze liever totdat het helemaal klaar is? Allemaal vragen die Dedicon helpen om zo goed mogelijk vraaggestuurd te produceren. De resultaten worden in 2026 duidelijk.

In 2025 zette Dedicon een belangrijke stap in het toegankelijk maken van aardrijkskundeonderwijs met de verdere ontwikkeling van de Voelbare Tekeningen Atlas. Voor leerlingen met een visuele beperking is ruimtelijke informatie vaak lastig toegankelijk. Door kaarten, landschappen en schema’s voelbaar te maken, krijgen zij letterlijk grip op de wereld om hen heen. Wat voor veel leerlingen vanzelfsprekend is, wordt zo ook bereikbaar voor hen. 

De Voelbare Tekeningen Atlas is ontwikkeld samen met leerlingen en onderwijsprofessionals van Visio en Bartiméus. In de klas blijkt hoe belangrijk het is dat informatie niet alleen technisch toegankelijk is, maar ook didactisch klopt. De materialen sluiten aan bij bestaande lesmethodes en ondersteunen leerkrachten bij het geven van inclusief onderwijs. Leerlingen kunnen zelfstandig ontdekken, verbanden leggen en actief meedoen in de les, in plaats van alleen te luisteren naar uitleg van anderen.  

Met dit project laat Dedicon zien hoe specialistische kennis en praktijkervaring samenkomen in concrete oplossingen voor het onderwijs. De atlas vergroot de zelfstandigheid van leerlingen en dragen bij aan gelijke kansen in de klas.  

Ook in 2025 werkten we verder aan de gebruiksvriendelijkheid van geprint braille voor beginnende lezers en hun (ziende) ouders en begeleiders. Sinds 2024 printen we braille met extra witregels, enkelzijdig bedrukt en leveren we -op verzoek- in dunnere banden. In 2025 hebben we het productieproces dusdanig aangepast dat het nu ook mogelijk is om op de tegenoverliggende pagina van een braillepagina, de tekst geprint te tonen. Zo willen we het lees- en leerplezier bevorderen bij (beginnende) braillelezers en daarnaast de begeleiding en het samenlezen mogelijk maken voor leerkrachten, ouders, partners en begeleiders.

Muziek maken is leerzaam én leuk! Tenminste, als je de muziek kunt maken waar je zelf van houdt. Daarom biedt Dedicon als jaren passende mogelijkheden voor mensen die blind of slechtziend zijn en muziek willen leren, zoals bladmuziek in braille. Om te zorgen dat nóg meer mensen met een leesbeperking gebruik kunnen maken van deze unieke collectie, wordt sinds eind 2025 een deel van deze collectie ook ontsloten via Bibliotheekservice Passend Lezen.